Köşemizde ara sıra kitap ve dergi tanıtımları yapıyoruz. Bazen de okuma listeleri yayımlıyoruz. Bugün de öyle yapacağız.

Son yıllarda Osmanlı’yı konu edinen yayınların sayısında ciddi bir artış oldu. Üstelik bu kitapların çoğu, birden fazla baskı yapıyor.

Bugün, Osmanlı’nın son elli yılını ve cumhuriyetin ilk on yılını konu edinen kitapları köşeme konuk edeceğim.

1860 yılında doğmuş ve yetmiş yaşında vefat etmiş bir Osmanlı vatandaşının ömrüne neler sığdırdığına bir bakın: Türk-Rus Savaşı, Türk-Yunan Harbi, Girit İsyanı, Türk-İtalyan Savaşı, Birinci ve İkinci Balkan Savaşı, Birinci Dünya Savaşı, son olarak da İstiklal Harbi...

Sultan Abdülaziz, İkinci Abdülhamit, Sultan Reşat, Vahdettin gibi padişahları; Halife Abdülmecit Efendi, Enver Paşa, Sait Halim Paşa, Cemal ve Talat Beyler, Mustafa Kemal gibi şahsiyetleri; ayrıca Meşrutiyet, 31 Mart Vakası gibi olayları ve Ermenilerinki başta olmak üzere onlarca isyanı, yüzlerce beldenin elden çıkmasını görmüş, yaşamış. Tabii cumhuriyet devrimleri ve İstiklal Mahkemeleri’ni de...

İşte bu dönemi çok merak ediyor, okumalarımı bu yönde yapıyorum. Bu dönem, Müslüman Türk milleti için Malazgirt’ten, İstanbul’un fethinden bile daha kritik geliyor bana... Bu dönem o kadar yıkıcı geçmiştir ki, yaraları hâlâ sarılamamıştır. Milli bellekte öyle izler bırakmıştır ki, bu izler kıyamete kadar kalacaktır. Belki de bu yüzden, düşman kelimesinin karşılığı bölgelerimize göre değişmektedir. Dünyada buna benzer başka bir örnek var mıdır, bilmiyorum. Mesela Trakya’da düşman kelimesinin karşılığı Bulgar’dır. Ege bölgesinde Yunan’dır. Doğu illerimizde Rus’tur. (Moskof)

Şimdi, kısaca bu dönemi anlatan ve okuyup beğendiğimiz, önemli bulduğumuz kitapları köşemize konuk edelim.

İz yayınlarından çıkan Başımıza Gelenler, Mehmet Arif Bey’in Türk-Rus Savaşı (93 Harbi) izlenimlerini anlatıyor. M. Ertuğrul Düzdağ’ın yayına hazırladığı 756 sayfalık bu önemli eser, söz konusu savaşı en iyi anlatan, üstelik cepheden anlatan çalışmalardan biri, belki de birincisi...

93 Harbi’nden sonraki en yıkıcı savaş, Balkan Savaşı’dır. Bu konudaki en tarafsız kitabın Aram Andonyan’a ait olduğunu düşünüyorum. Balkan Savaşı adını taşıyan ve Aras yayınlarından çıkan 522 sayfalık bu eser, Türk tarafının yenilgisini tüm çıplaklığı ve ayrıntısıyla anlatıyor. Bir nevi, ikinci Başımıza Gelenler vakası... Yazarın savaş sırasında İstanbul’da olması ve gelenleri, gidenleri takip etmesi, önemli şahsiyetlerle savaş hakkında görüşmeler yapması, kitabın artılarından biri...

Ve Birinci Dünya Savaşı... Konuyla ilgili olarak yüzlerce kitap okuyucuyla buluştu. Joseph Pomiankowski’nin Birinci Dünya Savaşı’nı anlattığı Osmanlı İmparatorluğunun Çöküşü isimli kitap, öne çıkan çalışmalardan biri. Kayıhan yayınları, 390 sayfa. Önerebileceğim iki kitap daha var: Türkiye 1915, Paul R. Krause, Heyamola yayınları, 152 sayfa. Türkiye 1916, Franz Carl Endres, Bulut yayınları, 176 sayfa. Bu iki kitap, Birinci Dünya Savaşı sırasında milletimizin nasıl yaşadığını, ne gibi sıkıntılara maruz kaldığını vs anlatıyor.

Savaşın halka yansımasının yanı sıra, bir de ordumuza yansıması var. Size Ölmeyi Emrediyorum isimli eser, Osmanlı ordusunun Birinci Dünya Savaşı sırasındaki mücadelesini tüm ayrıntılarıyla anlatıyor. Edward J. Erickson’un kaleme aldığı bu kıymetli kitap, Genelkurmay arşivinin taranmasıyla tamamlanmış. Kitap yayınevinden çıkan Size Ölmeyi Emrediyorum 347 sayfa. Bir de işin siyasi tarafı var. Hüseyin Kazım Kadri’nin İmparatorluğun Tasfiyesi isimli kitabı bu boşluğu dolduruyor. Pınar yayınları, 229 sayfa.

Birinci Dünya Savaşı’nda yedi düvele karşı birçok cephede ölüm kalım mücadelesi verilmiştir. Fakat öne çıkan cepheler ya da savaşlar, Çanakkale ve Sarıkamış’tır. İngiliz savaş muhabiri Ellis Ashmead Bartlett’in cepheden yazdığı Çanakkale Gerçeği, konuyla ilgilenenlerin mutlaka okuması gereken bir çalışma. Yeditepe yayınları, 294 sayfa. Sarıkamış için, Ramazan Balcı’nın kaleme aldığı Tarihin Sarıkamış Duruşması isimli kitabı öneriyorum. Tarih Düşünce Kitapları, 328 sayfa.

Kaybedilen topraklardan sonra, Anadolu’ya muazzam bir göç olmuştur. 1915-1918 yıllarını kapsayan İttihat ve Terakki’nin Müslümanları İskân Politikası isimi eser, bu meseleyi en iyi anlatan çalışmalardan biri. Fuat Dündar, İletişim yayınları, 284 sayfa.

Justin McCarthy’nin Osmanlı’ya Veda isimli kitabını da unutmayalım. Kitapta “İmparatorluk çökerken Osmanlı halkları” anlatılıyor. Etkileşim yayınları, 400 sayfa.

Ve Türkiye Cumhuriyeti... Faruk Alpkaya’nın İletişim yayınlarından çıkan Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşu isimli çalışması, aklıma gelen ilk eser. 432 sayfa. Arnold J. Toynbee ile Kenneth P. Kirkwood’un birlikte kaleme aldıkları Türkiye: İmparatorluktan Cumhuriyete Geçiş Serüveni başlıklı kitap da oldukça önemli. Birey yayınları, 283 sayfa.

Modernleşen Türkiye’nin Tarihi’ni de listemize ilave edelim. Erik Jan Zürcher, İletişim yayınları, 523 sayfa. Bir de şunu: Paşaların Gözüyle Milli Mücadele isimli kitabı listemize ekleyelim. Hamdi Gürler, Vadi yayınları, 437 sayfa.